ESRS E2: Nowy wymiar raportowania o zanieczyszczeniach w biznesie 

W obliczu naglących wyzwań klimatycznych, Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG) opracowała Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), w tym standard ESRS E2 Zanieczyszczenie. Jest to zbiór wymagań, który zapewnia przejrzystość raportowania przedsiębiorstw i ich odpowiedzialności w zakresie wpływu na środowisko.

Emisja zanieczyszczeń następuje do powietrza, wody i gleby. Wśród emitowanych do powietrza znajdują się pyły zawieszone, tlenki azotu, siarki oraz węglowodory aromatyczne. Do wody zanieczyszczenia uwalniane są głównie w postaci metali ciężkich z pestycydów czy ścieków przemysłowych. Do gleby emitowane są kontaminanty z odpadów przemysłowych, komunalnych i chemikaliów rolniczych. Zanieczyszczenia mają poważne negatywne konsekwencje dla zdrowia ludzkiego, różnorodności biologicznej oraz całego ekosystemu.

Co jest celem ESRS E2?

Podstawowym celem standardu ESRS E2 jest określenie wymogów dla podmiotów sprawozdawczych. Dotyczą one ujawniania kompleksowych i istotnych informacji na temat ich działalności, zaangażowania oraz strategii w zakresie ograniczania zanieczyszczeń. Standard ESRS E2 precyzuje kontrolę emisji oraz ich ograniczanie. 

Wymóg ma na celu zwiększenie świadomości i zrozumienia przez podmioty sprawozdawcze skali ich wpływu na degradację środowiska oraz zmotywowanie ich do podejmowania aktywnych działań mających na celu zminimalizowanie ilości emitowanych zanieczyszczeń. Standard przekierowuje uwagę również na wszelkie podjęte działania, których celem jest zapobieganie rzeczywistym lub potencjalnym negatywnym oddziaływaniom na środowisko. 

Ponadto ESRS E2 skupia się na przejrzystości danych i nakłada pełną odpowiedzialność podmiotów, zapewniając wszystkim interesariuszom dostęp do wiarygodnych, porównywalnych i rzetelnych informacji na temat strategii i modelu biznesowego organizacji w zakresie skutecznego ograniczania szkodliwych emisji.

Powiązania z innymi ESRS

ESRS E2 jest nierozerwalnie związany z pozostałymi standardami ESRS, tworząc kompleksowy i spójny system sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju. 

ESRS E1 – zmiana klimatu – ma bezpośredni związek z ESRS E2. Standard ten dotyczy między innymi gazów cieplarnianych, takich jak:

• dwutlenek węgla, 
• metan, 
• podtlenek azotu, 
• wodorofluorowęglowodory, 
• perfluorowęglowodory, 
• heksafluorek siarki i trójfluorek azotu, 

które istotnie wpływają na zanieczyszczenie powietrza. Promowane w standardzie wykorzystanie energii odnawialnej i zwiększanie efektywności energetycznej przyczynia się do znaczącego zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza poprzez ograniczenie emisji GHG. 

Warto nadmienić standard ESRS E3 – woda i zasoby morskie. Dotyczy on zużycia i magazynowania wody. Opisuje odpowiedzialne zarządzanie zasobami morskimi i oddziaływania, które negatywnie wpływają na zanieczyszczenia wód. 

Nie bez znaczenia jest również standard ESRS E4 – różnorodność biologiczna i ekosystemy. Wskazuje on na potrzebę ochrony ekosystemów i gatunków w nich występujących ze względu na bezpośrednie negatywne oddziaływanie zanieczyszczeń na różnorodność biologiczną. 

Istotny jest również standard ESRS E5 – wykorzystanie zasobów oraz gospodarka o obiegu zamkniętym. Odpady generują szereg zanieczyszczeń, negatywnie wpływając m.in. na stan gleby. ESRS E5 zakłada wdrożenie praktyk, które będą zapobiegać wytwarzaniu odpadów, a co za tym idzie – zapobiegać generowanym przez nie zanieczyszczeniom. 

Zanieczyszczenia destrukcyjnie wpływają zarówno na środowisko jak i ludzkość. Standard ESRS S3 – Dotknięte społeczności porusza tematykę oddziaływania gruntów, odpowiedniej żywności oraz wody i warunków sanitarnych na społeczeństwo.

Wymogi ujawnieniowe

Standard ESRS E2 opisuje szereg wymogów ujawnieniowych. Pojęcie ujawnienia informacji wiąże się z zarządzaniem oddziaływania podmiotu na środowisko, ryzykiem oraz możliwościami związanymi z zanieczyszczeniami. 

Ogólne wymogi opierają się na wytycznych zawartych w ESRS 2. Zakładają one, że podmiot sprawozdawczy zidentyfikuje, oceni i przedstawi istotne oddziaływania, ryzyka i możliwości związane z jego działalnością. W opisie ma za zadanie uwzględnić działania w całym łańcuchu wartości oraz metodykę i narzędzia stosowane w ocenie. Wytyczne zapisane w ESRS 2 stanowią nieodłączny dokument. 

Szczegółowe wymogi zapisane w standardzie ESRS E2 obejmują kryteria: 

• E2-1 – polityki związane z zanieczyszczeniem, 
• E2-2 – działania i zasoby związane z zanieczyszczeniem, 
• E2-3 – cele związane z zanieczyszczeniem, 
• E2-4 – zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby, 
• E2-5 – substancje potencjalnie niebezpieczne i substancje wzbudzające szczególnie duże obawy,
• E2-6 – antycypowane skutki finansowe wynikające z istotnego ryzyka i istotnych możliwości związanych z zanieczyszczeniem. 

Wymóg E2-1 dotyczy ujawniania informacji o politykach podmiotu, związanych z zarządzaniem zanieczyszczeniami. Celem jest zapewnienie dostępu do informacji o tym, jak organizacja identyfikuje, ocenia i zarządza istotnymi oddziaływaniami, ryzykiem i możliwościami w tym obszarze. Podmiot opisuje sposoby łagodzenia negatywnych skutków zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby, wywołanych jego działalnością. Następnie organizacja określa procedurę zastępowania substancji niebezpiecznych oraz reagowania na incydenty i sytuacje nadzwyczajne. Informacje te powinny dotyczyć działalności podmiotu z uwzględnieniem całości łańcucha wartości. 

Wymóg E2-2 bezpośrednio wiąże się z wymogiem E2-1. Celem wymogu jest dostarczenie wiedzy o kluczowych inicjatywach podjętych i planowanych dla osiągnięcia celów polityki związanej z zanieczyszczeniami. Zobowiązuje on do ujawniania informacji o działaniach i zasobach przeznaczonych na zarządzanie zanieczyszczeniami. Dodatkowo jednostka może przypisać konkretne działania do jednej z trzech kategorii łagodzenia negatywnego wpływu na środowisko. Wśród nich wyróżnia się unikanie zanieczyszczenia, zmniejszenie zanieczyszczenia lub przywracanie i regeneracja ekosystemów. Opisana klasyfikacja pomaga lepiej zrozumieć charakter i zakres podejmowanych prac. 

Kolejny wymóg – E2-3, bezpośrednio wiąże się z celami, które obrała organizacja, aby przeciwdziałać istotnym oddziaływaniom na środowisko w kontekście zanieczyszczeń. Podmiot ma za zadanie szczegółowo opisać cele, które uwzględnią działania łagodzące negatywny wpływ działalności na środowisko. Jednostka opisuje zadania zapobiegające i kontrolujące emisje zanieczyszczeń do wody, powietrza i gleby. Postawione cele mogą również dotyczyć takich zagadnień, jak na przykład niszczenie ozonu, integralność biosfery czy wyjałowienie gleby. Zadaniem jednostki jest określić, czy postawione cele wynikają z podstawy prawnej, czy są dobrowolne. 

Informacje o rodzaju i wielkości emisji zanieczyszczenia ujęte są w wymogu E2-4. Organizacja ma obowiązek ujawnić wszystkie czynniki zanieczyszczające, które emituje na skutek działalności. Spis czynników dostępny jest w załączniku II do rozporządzenia (WE) nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady. Obowiązek ujawnieniowy nie dotyczy gazów cieplarnianych. Są one osobno rozpatrywane w standardzie ESRS E1 – zmiana klimatu. Do obowiązku podmiotu raportującego należy przedstawienie zmian ilościowych i jakościowych zanieczyszczeń na przestrzeni czasu oraz metodyki pomiarów i sposobów gromadzenia danych. Dodatkowo, jeśli wykorzystywane są założenia, szacunkowe dane, należy podeprzeć je odpowiednimi normami, badaniami sektorowymi lub źródłami danych. 

Jednostka zobowiązania jest również do ujawniania substancji, które mogą potencjalnie negatywnie wpływać na środowisko. Szczegółowe wytyczne określa wymóg E2-5. Nakłada on na podmioty obowiązek raportowania ilości substancji niebezpiecznych, które wytwarza lub wykorzystuje w procesach produkcyjnych. Dodatkowo należy uwzględnić substancje niebezpieczne, które po wytworzeniu stanowią produkt lub usługę, w podziale na klasy zagrożenia. Substancje budzące szczególną obawę raportowane są oddzielnie. 

Ważnym aspektem są skutki finansowe, jakie ze sobą niosą działania operacyjne związane z zanieczyszczeniami (wymóg E2-6). Organizacja zobowiązana jest do udostępnienia informacji o przewidywanych wynikach finansowych w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. Finanse obejmują udział przychodów netto z produktów lub usług, które uwzględniają substancje potencjalnie niebezpieczne lub zawierają substancję wzbudzającą szczególną obawę oraz koszty poniesione w związku z poważnymi incydentami w okresie sprawozdawczym. Należy dodać koszty na rzecz ochrony środowiska, które mogą obejmować np. remediację, czy rekultywację zanieczyszczonych obszarów, gruntów.

Korzyści i wyzwania z wdrożenia ESRS E2

Wdrożenie standardu ESRS E2 przynosi szereg korzyści dla podmiotów sprawozdawczych, jak i dla społeczeństwa czy środowiska naturalnego. Przestrzeganie standardu może pozytywnie wpłynąć na efektywność operacyjną poprzez zmniejszenie kosztów i ryzyk związanych z zanieczyszczeniem. Podmiot staje się bardziej odpowiedzialny i zrównoważony gospodarczo. Pełna przejrzystość i jawność danych buduje zaufanie wśród interesariuszy oraz przyciąga inwestorów poszukujących zrównoważonych inwestycji, które w obecnych czasach zyskują na znaczeniu. Z drugiej strony podmioty mogą mieć trudność z pozyskaniem wiarygodnych danych, zwłaszcza gdy brak jest odpowiedniego monitoringu. Warto wziąć pod uwagę trudność w inwestowaniu w zrównoważone inwestycje ze względu na ograniczone zasoby. 

Wdrożenie ESRS E2 może przyczynić się do poprawy jakości powietrza, wody i gleby, co pozytywnie wpływa na zdrowie i dobrostan ludzi oraz zachowanie różnorodności biologicznej. Promowanie dobrych praktyk raportowania może zachęcić podmioty gospodarcze do podejmowania innowacyjnych rozwiązań przyjaznych środowisku. Rozwój ekologicznych technologii stymuluje rozwój zrównoważonej gospodarki. 

Podsumowując, wdrożenie standardu ESRS E2 wiąże się z wyzwaniami, takimi jak np. gromadzenie danych oraz inwestycje w nowe technologie. Przewiduje się, że podmioty gospodarcze, które aktywnie zaangażują się w przestrzeganie standardu, pozytywnie wpłyną na środowisko oraz zyskają przewagę konkurencyjną.

AUTORKA I EKSPERTKA BUREAU VERITAS: